Шәхес формалашуын аңлау: үз-үзеңне ачу сәяхәте
Шәхес формалашу - гомерлек, динамик процесс, ләкин кайбер үсеш тенденцияләре бу сәяхәтнең мөһим йомгаклары булып тора. Бу кинәт аңлау түгел, ә өзлексез эволюция, аеруча үсмерлек һәм өлкән яшь чорында күренә.
Шәхес формалаштырудагы төп үсеш тенденцияләре:
1. Тышкы билгеләмәдән эчке тикшеренүгә
Баланың үз-үзенә карашы яшь чорда тышкы факторларның йогынтысында зур роль уйный. Алар ата-аналарның, укытучыларның һәм тиңдәшләренең фикерләрен үзләштерәләр, еш кына үзләренә бирелгән шәхесләрне кабул итәләр. Мәсәлән, бала үзен "акыллы" дип саный ала, чөнки укытучылары аларның академик сәләтләрен мактыйлар. Ләкин, алар үскән саен, бигрәк тә яшүсмер чорында, эчке тикшеренүләргә таба зур үзгәрешләр була. Яшүсмерләр мирас итеп алынган ышануларга, рольләргә һәм кыйммәтләргә шик белдерә башлыйлар, тышкы көтүләрдән бәйсез рәвештә үзләренең кем икәнен, нәрсәгә ышануларын һәм үзләре өчен нәрсә теләгәннәрен аңларга тырышалар. Бу үз-үзен тикшерүне, төрле рольләр белән эксперимент ясауны һәм статус-квога каршы торуны үз эченә ала.
2. Үз-үзеңне аңлау һәм үз-үзеңне анализлауны арттыру
Шәхес үсешенең төп билгесе - үз-үзеңне аңлау һәм үз-үзеңне анализлау сәләтенең артуы. Кечерәк балалар үзләренең конкрет якларына игътибар итәләр (мәсәлән, "Минем чәчләрем коңгырт", "Мин яратам"). уйнау"). Яшүсмерлеккә күчкән саен, аларның когнитив сәләтләре өлгерә, бу абстракт фикерләүгә мөмкинлек бирә. Алар үз фикерләре, хисләре, кыйммәтләре һәм мотивацияләре турында тагын да нечкәрәк һәм катлаулырак фикер йөртә башлыйлар. Бу югары үз-үзен анализлау "мин"нең төрле аспектларын бердәм һәм тотрыклы шәхескә интеграцияләү өчен бик мөһим. Алар "Ни өчен мин үземне шулай хис итәм?" яки "Минем өчен чыннан да нәрсә мөһим?" дип сорый башлыйлар.
3. Төрле рольләрне һәм йөкләмәләрне өйрәнү
Шәхес формалашуы еш кына тикшеренү чоры белән характерлана, кайвакыт Джеймс Марсияның шәхес статусларында "мораторий" дип атала. Бу фазада кешеләр төрле рольләрне, ышануларны һәм тәртипләрне актив рәвештә сынап карыйлар, ләкин һәрвакыт ныклы йөкләмәләр куялар. Бу төрле дус төркемнәрен сынап карауны, төрле академик кызыксынуларны өйрәнүне, мода белән эксперимент ясауны яки сәяси һәм дини ышануларны сорау астына куюны үз эченә ала. Бу тикшеренү аларга үзләренең потенциаль "мин"нәренең төрле якларын сынап карарга һәм аларның ничек туры килүен күрергә мөмкинлек бирә. Бу тикшеренүдән соң, кешеләр идеаль рәвештә үзләренә чынбарлык кебек тоелган билгеле бер кыйммәтләргә, карьерага, мөнәсәбәтләргә һәм идеологияләргә йөкләмәләр алуга омтылалар.
4. Үткән, хәзерге һәм киләчәк "мин"нәрнең интеграциясе
Өлгергән шәхес кем булганын (балачак тәҗрибәсе, өйрәнелгән кыйммәтләр), кем икәнлеген (хәзерге ышанулары, шәхес үзенчәлекләре) һәм кем булырга теләгәнен (омтылышлар, максатлар, киләчәк рольләр) уңышлы интеграцияләүне үз эченә ала. Бу интеграция вакыт узу белән бәйләнеш һәм дәвамчанлык хисе тудыра. Бу үткән тәҗрибәләрнең хәзерге "мин"не ничек формалаштырганын һәм хәзерге сайлауларның теләгән киләчәк "мин"гә ничек таба баруын тану турында. Бу үсеш тенденциясе кешеләргә үсүен һәм үзгәрүен дәвам иткәндә дә, үзләренең кем икәнлекләре турында тотрыклы һәм озакка сузылган хис тудырырга ярдәм итә.
5. Социаль контекст һәм мөнәсәбәтләрнең йогынтысы
Шәхес формалашуы шәхси юл булса да, ул социаль контекстлар һәм кеше яшәгән мөнәсәбәтләр белән тирәнтен формалаша. Тиңдәшләр төркемнәре, гаилә динамикасы, мәдәни килеп чыгыш һәм җәмгыять көтүләре барысы да мөһим роль уйный. Яшүсмерләр, аеруча, еш кына төркем нормаларына туры килү һәм үзләренең индивидуальлеген раслау арасындагы киеренкелекне җиңәләр. Алар мөһим кешеләрдән алган кире элемтә һәм кабул итү (яки кире кагу) аларның үз-үзләрен кабул итүенә һәм шәхес сайлауларына өлеш кертә. Сәламәт мөнәсәбәтләр тикшеренү өчен ышанычлы нигез бирә, ә катлаулы мөнәсәбәтләр кайвакыт шәхесне яңадан бәяләүгә мәҗбүр итә ала.
Кыскача әйткәндә:
Шәхес формалашуындагы үсеш тенденцияләренең иң яхшы кыскача эчтәлеге тышкы билгеләмәләрдән эчке тикшеренүләргә кадәрге үсешне күрсәтә, бу үз-үзеңне аңлауның артуы, төрле рольләр белән актив экспериментлар үткәрү һәм вакыт узу белән үз-үзеңнең төрле аспектларының интеграциясе белән билгеләнә. Бу катлаулы процесс социаль үзара бәйләнешләр һәм киңрәк мәдәни контекст белән тирән бәйләнгән. Бу билгеле бер максат түгел, ә үз-үзеңнең өзлексез ачылуы.