Me pēhea te whakatipu i te hiahia, ngā whanonga, me ngā tikanga ako a te tamaiti

Ko te whakatipu i te hiahia o te tamaiti ki te ako, te whakawhanake i ngā tikanga pai, me te mōhio ki ngā tikanga whai hua he mea nui hei āwhina i a rātou ki te urutau ki ngā taumata mātauranga rerekē. Ehara i te mea ka whakapai ake i ā rātou māka anake, engari ka āwhina hoki i a rātou ki te pārekareka ki te tukanga ako, kia noho hei akonga mō te wā katoa.

Te Whakatipu i te Hiahia: Te Whakaoho i te Hihiri ā-roto

Ko te hiahia te kaiako pai rawa atu. E puta mai ana i te hiahia nui me te wairua o te whakatutukitanga.

• Te Pākikitanga Pupuhi: Tīmata ki ngā hiahia o tāu tamaiti, ahakoa he tainasoa, he ātea, he mahi toi rānei. Honoa ngā kaupapa ako ki ō rātou hiahia. Hei tauira, ki te pai rātou ki ngā tainasoa, pānuihia ngā pukapuka mātauranga tainasoa, mātakihia ngātahi ngā kiriata pakipūmeka.

• Waihangahia he Āhua Pai: Ko te whānau te akomanga tuatahi. Meinga te ako hei wheako harikoa, kaua hei mahi uaua. Kia nui ake te whakatenatena, kia iti ake te whakahē, ā, kia whakanuia ia whakatutukitanga iti.

• Ako Whakaari: Whakauruhia te mātauranga ki roto i ngā kēmu. Whakamahia ngā kēmu papa hei whakawhanake i te whakaaro arorau, hei tākaro tūranga rānei hei ako mō te oranga o ia rā, kia ngahau ai, kia whakahihiri ai hoki te ako.

• Hono atu ki te Ao Tūturu: Honoa ngā mātauranga o te pukapuka ako ki te ao tūturu. Haere ki te hūpāmakete ki te ako i te pūtake mai o ngā hua rerekē, haere rānei ki te pāka ki te mātakitaki i te tipu o ngā tipu. Mā tēnei ka kitea te whai huatanga me te ataahua o te mātauranga.

Te Hanga i ngā Tikanga Pai: Ngā Pou o te Ako

Ko ngā tikanga pai te tūāpapa o te ako whai hua.

• Whakatakotoria he Wā Pūmau: Whakatūria he kaupapa ako ōrite, pērā i te kotahi hāora i ia rā i muri i te kura. Mā tēnei ka āwhina i ngā tamariki ki te whakatakoto i tētahi kaupapa mahi, ā, ka whakaiti i te whakaroa.

• Waihangahia he Wāhi Motuhake: Hoahoahia he wāhi ako marino, he wāhi ma, he wāhi kore whakararuraru mō tāu tamaiti. Mā tēnei ka āwhina i a rātou ki te hono i taua wāhi ki te "wā ako".

• Ako ki te Whakamahere: Ārahihia tāu tamaiti ki te wāwāhi i ngā mahi nunui ki ngā whāinga iti ake, me te whakamahi i tētahi maramataka, i tētahi rārangi arowhai rānei hei whakahaere i ngā mahi, hei whakapakari i ōna pūkenga whakahaere wā me te whakamahere.

• Tohe ki te Pānui: Ko te pānui te tikanga tino nui mō ngā tau katoa. Mā te pānui auau i ia rā, ahakoa he pānui ā-waha mō te 15-20 meneti, he pānui takitahi rānei, ka tino whakapai ake i ngā pūkenga reo me te arotahi o te tamaiti.

Te Whakangungu i ngā Tikanga Whai Hua: Te Whakarei Ake i te Whai Hua o te Ako

Kua tae ki te wā kia matatau ki ngā tikanga pūtaiao hei whakapai ake i te whai huatanga, me te hiahia hoki ki ngā tikanga kua whakaritea.

• Te Ako Kaha, te Ako Tūmau rānei: Whakatenatenahia tāu tamaiti kia pātai, kaua e whakarongo noa. Ārahihia rātou kia kōrero anō i ngā mea kua akohia e rātou ki ā rātou ake kupu, he mea whai hua ake tēnei i te maumahara noa.

• Te Tikanga Feynman: Whakatenatenahia tāu tamaiti kia "whakaako" i ngā mea kua akohia e rātou ki ētahi atu, pērā i te whakamārama i tētahi ariā ki a koe, ki ā rātou taonga takaro rānei. Mēnā ka taea e rātou te whakamārama mārama, he tohu tēnei kei te tino mārama rātou ki taua mea.

• Whakamahia ngā Māramatanga Maha: Whakatenatenahia te ako mā roto i ngā momo tikanga pēnei i te whakarongo (pūrākau), te kōrero (pūrākau), te mātakitaki (pikitia), me te tuhituhi (tuhi, tuhi rānei) kia kitea ai te mea e pai ana mō rātou.

• Ako ki te Whakaaroaro: Ārahihia tāu tamaiti ki te arotake i tā rātou tukanga ako, me te pātai, "He aha ngā mea i akohia e au i tēnei rā?", "He aha ngā wāhanga kāore anō kia mārama?", me "Me pēhea taku mahi pai ake i te wā e whai ake nei?". Ka whakatairangahia e tēnei te mōhiotanga-ā-roto.

Ngā Papa Tākaro o Roto: He Papa Mahi Whai Hua mō te Ako a ngā Tamariki

Ngā papa tākaro o roto ehara i te mea mō te tākaro anake; he ngā papaaho tino pai hei whakatipu i te hiahia, i ngā tikanga, me ngā tikanga ako a te tamaiti. Mā roto i ngā wheako rumaki, ka ora ai, ka whakahihiri ai hoki te ako.

• Whakaoho i te Tūhuratanga: Ko ngā rohe kaupapa i roto i te papa tākaro (pērā i ngā rua pōro, ngā wāhi onepu, me ngā anga piki) ka mahi hei "taiwhanga" iti. I a ngā tamariki e tūhura ana, ka kitea e rātou ngā mea hou, ka whakaoti rapanga iti, koinei te tīmatanga o te wairua rangahau pūtaiao.

• Waihangahia he māramatanga mō ngā ture: Ko ngā mahi māmā pēnei i te whakarārangi mō te reti reti me te whai i ngā ture eke ka āwhina i ngā tamariki ki te hanga i tētahi... te mārama ki ngā ture, he pūkenga taketake mō te whai i ngā whakaritenga akomanga me ngā mahinga ako ā muri ake nei.

• Whakapai ake i te Arotahi:I roto i te matatini kupenga pikii ngā ara rīpene, i ngā ara maze rānei, me aro nui ngā tamariki ki te whakatere angitu. Ko tēneiarotahi ā-taiao ka taea te whakawhiti pai ki ngā akoranga i te wā e tākaro ana.

• Whakatairanga i te Mahi Ngātahi me te Whakawhitiwhiti Kōrero: Ina mahi tahi ngā tamariki ki te whakaoti i tētahi "misioni" (pērā i te hanga whare) he whare rangatira, he tākaro takaro-tūranga rānei), me mahi tahi rātou, me kōrero hoki. Mā tēnei ka taea e rātou te ako me pēhea te mahi tahi, te whakapuaki whakaaro, me te whakatau i ngā tautohetohe i roto i te horopaki mahi—he pūkenga ako tino nui katoa ēnei.

• Whakauruhia te Mātauranga ki te Tākaro: He tokomaha ngā papa tākaro o roto mō ngā tamariki kei roto ngā whakaurunga tauwhitiwhiti mātauranga, pērā i ngā hūpāmakete rūpahu (hei ako i te whakarōpūtanga me ngā tau) ngā pakitara rama tauwhitiwhiti rānei (hei mārama ki te take me te pānga me ngā tae). Ka mimitihia e ngā tamariki te mātauranga me te kore e mōhio i a rātou e tākaro ana.

Te Whakarerekē ki ngā Wāhanga Ako Rerekē

• Kura Kōhungahunga (3-6 tau): Ko te arotahi kei runga i te whakaoho i te hiahia me te hanga i ngā tikangaKo ngā mahi ako he mea tākaro te nuinga, pērā i te whakamahi i ngā kāri ako, te whakakoi tae, ngā kēmu tau rānei.

• Kura Tuatahi (6-12 tau): Ko te arotahi kei runga i te whakapūmau i ngā tikanga taketake me te tūhura i ngā tikanga akoI te tīmatanga o te ako pūnaha, me whakawhanake e ngā tamariki ngā tikanga pēnei i te whakaoti mahi kāinga takitahi me te arotake i ngā rauemi.

• Kura Waenga me tua atu: Ka neke te arotahi ki te ako takitahi me ngā tikanga whai hua nuiI te pikinga ake o ngā tono mātauranga, me kaha te whakahaere wā, te whakaaroaro arohaehae, me ngā pūkenga whakaoti rapanga motuhake mā ngā tamariki.

Hei whakarāpopototanga, he kaupapa roa, he kaupapa pūnaha te whakatipu i ngā pūkenga ako a te tamaiti. Me manawanui ngā mātua, me ārahi mā te tauira, me te āwhina i ā rātou tamariki ki te kimi i tō rātou ake manawataki ako me te harikoa i roto i te taiao tautoko me te whakatenatena.