Te Whanaketanga Reo o te Tamaiti: Mai i te Kōrerorero ki te Whakapuakitanga Matatau

He haerenga whakamiharo, he haerenga uaua hoki te whanaketanga reo o te tamaiti. Mai i te tangi tuatahi i te whānautanga, ki te kōrero pōturi, kātahi ki te whakapuaki i ōna whakaaro me ōna kare ā-roto, he mea whakamiharo ia hikoinga. Ehara i te mea he taputapu whakawhitiwhiti kōrero anake te pūkenga reo engari he tūāpapa hoki mō te whanaketanga hinengaro, te taunekeneke pāpori, me te whakapuaki i ngā kare ā-roto.

Pēpitanga (0-1 tau): Te Tīmatanga o te Reo

I ngā marama tuatahi o te oranga, ko te nuinga o ngā pēpi e whakaatu ana i ō rātou hiahia me ō rātou kare ā-roto mā te tangi, te ngunguru, me te kōrero pōturi. Ahakoa kāore anō kia taea e rātou te kōrero, kei te kaha te ngongo o ō rātou roro i ngā oro e karapoti ana, e mōhio ana ki te reo me te manawataki. Tata ki te 6-9 marama, ka tīmata ngā pēpi ki te whai i ngā kupu māmā, pērā i te "ba-ba" me te "ma-ma," he tohu nui tēnei i roto i te whanaketanga o tō rātou reo. I tēnei wā, he mea nui ngā urupare kaha me ngā taunekeneke a ngā mātua mō tō rātou tipu reo ā muri ake nei.

Te Kōhungahunga (1-3 tau): Te Pahūtanga o ngā Kupu me ngā Rerenga Kōrero Māmā

I te wā e tamariki ana, ka uru te whanaketanga reo o te tamaiti ki tētahi wā "pakū". Ka tīmata rātou ki te mārama me te kōrero i ā rātou kupu tuatahi, e pā ana ki ngā mea o ia rā, ki ngā tāngata rānei. Tata ki te 18 marama, he maha ngā tamariki ka pāngia e te "pakū o te kupu," ka ako i te maha o ngā kupu hou i ia rā. I te 2 tau te pakeke, ka tīmata rātou ki te whakakotahi i ngā kupu e rua, e toru rānei hei rerenga kōrero māmā, pērā i te "awhi a Māmā" me te "e hiahia ana ahau ki te tākaro." I tēnei wā, ko te whakauru nui i te reo me te whakatenatena i ngā tamariki ki te kōrero ka tino whakatairanga i tō rātou ahunga whakamua reo.

Tau Kōhungahunga (3-6 tau): Te Matatau i te Reo me te Kōrero Pakiwaitara

He wā tere te whanaketanga o ngā pūkenga reo o te tamaiti i te kura kōhungahunga. Ka tīmata rātou ki te mōhio ki ngā hanganga wetereo uaua ake, mā te whakamahi i ngā kupumahi, ngā kupu āhua, me ngā kupu whakarite, ā, ka roa ake ā rātou rerenga kōrero. He pai ki ngā tamariki te pātai "he aha," mā te tūhura i te ao mā te reo. Ka tīmata hoki rātou ki te ako ki te kōrero i ngā pūrākau māmā me te kōrero anō i ngā mea i rangona e rātou, koinei te tīmatanga o ā rātou pūkenga kōrero. Mā te kōrero ki ō rātou hoa me ngā kēmu whakaari ka whakarei ake i ō rātou pūkenga whakapuaki reo me te whakawhitiwhiti kōrero pāpori.

Tau Kura (6-12 tau): Te Whakapai me te Whakawhanui i te Reo

I te taenga ki te tau kura, ka tino matatau ake, ka pakari ake hoki ngā pūkenga reo o te tamaiti. Ka taea e rātou te whakamahi kupu me te mārama me te whakamahi i ngā hanganga rerenga kōrero uaua. Ka tipu haere tonu te papakupu, ā, ka pai ake hoki tō rātou mārama ki ngā ariā whakarāpopoto. Ka noho te pānui me te tuhituhi hei huarahi nui mō te ako reo; ka whakawhānui ake ngā tamariki i ō rātou mātauranga mā te pānui, ā, ka whakawhanake i te whakaaro arorau me ngā pūkenga whakapuaki mā te tuhituhi. Ka tīmata hoki rātou ki te mārama ki ngā tikanga kua huna, te katakata, me te whakatoi, ka nui ake te ngāwari me te auaha o tā rātou whakamahinga reo.

Te Taiohitanga (12-18 tau): Te Whakatakoto Kāhua me te Whakaaroaro Arohaehae

Ko te whanaketanga o te reo i te taiohitanga ehara i te mea ko te whakapai ake i ngā kupu me te wetereo anake e kitea ana, engari ko te hanganga o te momo reo me te whakarei ake i te whakaaroaro arohaehae. Ka taea e rātou te whakamahi pūkenga i te reo tuhituhi me te reo kōrero, me te urutau ki ngā horopaki whakawhitiwhiti kōrero rerekē. I taua wā anō, ka tīmata rātou ki te whakaaroaro ki te reo, ki te tātari i te tika o ngā kōrero, ki te hanga i ō rātou ake whakaaro, me te whai wāhi ki ngā tautohetohe. Ka noho te reo hei taputapu nui mō te whakapuaki i a rātou anō, te tuakiri pāpori, me te whanaketanga mahi.

Ngā Papa Tākaro o RotoHe Taiao Pai mō te Whakawhanaketanga Reo

Ngā papa tākaro o roto mō ngā tamariki ehara i te mea he wāhi tākaro noa iho mō ngā tamariki, engari he taiao pai hoki hei whakatairanga i te whanaketanga o tō rātou reo. I te papa tākaro, ka whakarei ake ngā tamariki i ō rātou pūkenga reo mā roto i ēnei huarahi:

• Te Taunekeneke o te Horopaki Whai Rawa: Ko ngā momo wāhi tākaro me ngā wāhi kaupapa i roto i te papa tākaro, pērā i ngā kīhini rūpahu, ngā hūpāmakete, me ngā hōhipera, he maha ngā āhuatanga whakaari mō ngā tamariki. I roto i ēnei horopaki, me kōrero, me whiriwhiri ngā tamariki mā te whakamahi i te reo, me te tākaro i ngā tūranga rerekē, ā, mā tēnei ka taea e rātou te whakaharatau i te whakamahi i ngā kupu me ngā rerenga kōrero.
• Ngā Whai Wāhitanga mō te Taunekeneke i waenganui i ngā Hoa: Ka tūtaki ngā tamariki i te papa tākaro ki ō rātou hoa nō ngā whānau rerekē. Hei tākaro tahi, hei tohatoha taonga tākaro, hei whakatau rānei i ngā pakanga iti, me whai wāhi rātou ki te whakawhitiwhiti kōrero, e whakatairanga nui ana i ā rātou reo pāpori te whanaketanga me te ngā pūkenga whakawhitiwhiti kōrero.
• Te Arataki me te Pātai a te Pakeke: Ka taea e ngā mātua me ngā kaimahi o te papa tākaro te ārahi i ngā tamariki mā te pātai i ngā pātai pēnei i te "He aha tā koutou e tākaro nei?", "Me pēhea te whakamahi i tēnei?" hei akiaki i ngā tamariki ki te whakaahua i ā rātou mahi me te whakapuaki i ō rātou whakaaro, ā, mā tēnā ka whānui ake ā rātou kupu me ō rātou pūkenga whakapuaki whakaaro.
• Te Whakaharatau i te Whakapuakitanga o ngā Kare ā-roto: I a rātou e tākaro ana, ka pāngia ngā tamariki e ngā momo kare ā-roto pērā i te harikoa, te harikoa, me te pōuri. I roto i te taiao tuwhera o te papa tākaro, he nui ake ngā wā ka taea e rātou te whakapuaki i ēnei kare ā-roto mā te kōrero, me te ako me pēhea te whakahaere me te whakapuaki i ō rātou kare ā-roto.
• Te Tātauira me te Ako: He tino pai ngā tamariki ki te tāwhai. I roto i te papa tākaro, ka whai rātou i te huarahi e kōrero ai ngā tamariki, ngā pakeke rānei, tae atu ki tō rātou reo me ngā whanonga, ā, ka ako i ngā momo whakaputa kōrero hou me ngā tikanga whakawhitiwhiti kōrero.

Nō reira, ehara i te mea he wāhi whakakorikori tinana anake te papa tākaro tamariki o roto; he wāhi oraora hoki taiwhanga ako reo, e whakarato ana i tētahi taiao ahurei, rumaki hoki hei whakarei ake i ngā pūkenga reo o ngā tamariki.

Me pēhea te tautoko i te whanaketanga reo o tāu tamaiti?

• Kōrero pinepine ki tāu tamaiti: Kōrero ki tāu tamaiti mai anō i te whānautanga, whakamāramahia tāu e mahi ana, pātai atu, ka tatari mō ā rātou whakautu.
• Whakauru atu ki te pānui tahi: Pānuihia ki tāu tamaiti i ia rā; ka taea e ngā pēpi te whai hua mai i tō reo.
• Waihangahia he taiao reo whai rawa: Whakatenatenahia ngā tamariki ki te whakarongo ki ngā waiata a ngā tamariki, ki te kōrero pūrākau, me te taunekeneke ki ngā tāngata rerekē.
• Whakarongo mai me te manawanui: Hoatu he wā nui ki ngā tamariki kia whakapuaki i ō rātou whakaaro, ā, me whakatenatena hoki i a rātou me te manawanui ahakoa ka kōrero pōturi rātou, ka hē rānei.
• Whakatikatika me te kore e whakahe: Ki te hē tāu tamaiti, me ata whakaatu i te tauira tika, kaua e whakahe tika.
• Tākarohia ngā kēmu reo: Mā te waiata, te whakahua i ngā rīme, me te tākaro i ngā kēmu kupu ka whakaoho i te hiahia o te tamaiti ki te reo.

He tukanga āta haere te whanaketanga reo o te tamaiti, ā, he wātaka anō tō ia tamaiti. Hei mātua, hei kaiako hoki, ko tā tātou he whakarato i tētahi taiao reo aroha, tautoko hoki, me te whakatenatena i a rātou kia maia ki te whakapuaki i ō rātou whakaaro, kia pārekareka hoki ki te harikoa e kawea mai ana e te reo.